Δημοσιεύτηκε στην έντυπη εφημερίδα Today Press
του Κωνσταντίνου Μπούρα
Το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου είναι πρωτοποριακό και ρηξικέλευθο, πολύχρωμο και διεθνές, νεανικό αλλά και …ώριμο (αφού συμπληρώνει φέτος τα 70 χρόνια συνεχούς ευδόκιμης λειτουργίας του).
Πολύπαθος εξ ορισμού ένας πολιτιστικός θεσμός σε κρίσιμες, μεταιχμιακές, μεταβατικές εποχές προς άλλα παγκοσμιοποιημένα κβαντομηχανικά πολιτιστικά συμφραζόμενα, όπου η Πληροφορική υποσκάπτει όλους τους παραδοσιακούς εκφραστικούς κώδικες και η Ρομποτική Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί απρόβλεπτης αισθητικής ρευστότητας συμπιλήματα.
Έτσι, όσον αφορά τον πρώην εργοστασιακό πολυχώρο στην οδό Πειραιώς 260, που τόσο εύχρηστα κι επινοητικά έχει εκσυγχρονίσει, διαρρυθμίσει και ανακαινίσει το πλέον δραστήριο Υπουργείο Πολιτισμού των τελευταίων δεκαετιών, εκεί μπορούμε οι θεατρόφιλοι, οι φιλότεχνοι, οι «επαρκείς αναγνώστες» να διαλέξουμε θεάματα-ακροάματα από ένα μεγάλο φάσμα, που κυμαίνεται ανάμεσα στην δραματοποιημένη λογοτεχνία και την «αφασική», «σωματική» (άνευ λόγου, αλλά μετά.. αιτίας) έκφραση παραγλωσσικών σημείων και κωδίκων. Η «γλώσσα του σώματος» και το “physical theater” παίζουν σημαντικό ρόλο στο καθημερινό θέατρο τής ζωής, εάν πιστέψουμε την σαιξπηρική ρήση ότι «όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή».
Είδα δύο εκπληκτικές παραστάσεις την προηγούμενη εβδομάδα, παραγωγές διεθνούς βεληνεκούς και πραγματικής αφηγηματικής-αισθητικής ζυγοστάθμισης.
Το κβαντικό δίπτυχο τής Παναγιώτας Καλλιμάνη «Κάπως αλλιώς, καθόλου, μαζί» που με το διπλό σκηνικό του και την παράλληλη, σχεδόν κατοπτρική δράση, επαληθεύει τόσο το παράδοξο τής κβαντικής διεμπλοκής όσο και τη θεωρία τού Ζακ Μονέ περί «Τύχης και Αναγκαιότητας». Τα δύο ζευγάρια αυτοσχεδιάζουν στο πανάρχαιο παιχνίδι τής δυαδικής διαπροσωπικής σχέσεως, τού δίπτυχου δεσμοί, ενόσω ο χωρόχρονος διαστέλλεται και το πιθανό, το ανοίκειο υπεισέρχεται σε μια πανάρχαια τελετουργία επαληθεύοντας ότι «ο διάβολος βρίσκεται στις λεπτομέρειες» κι ότι όλα είναι πιθανά (ειδικά τα …απίθανα). Τελικά η οργιαστική φύση, τα κτηνώδη ένστικτα καταλαμβάνουν, περιορίζουν, εξαφανίζουν το ένα διαμέρισμα που παύει να είναι πλέον χώρος (ή χώρα) ενόσω το άλλο μισό, εκεί όπου κυριαρχεί ο Νόμος και η Τάξη επεκτείνεται εις βάρος τής ανεξέλεγκτης ζούγκλας των παρορμήσεων. Πολιτικώς ορθός ο λόγος, οπτικοποιημένο το ηθικό δίδαγμα. Η «κεντρική ιδέα» είναι πως όπου υπάρχουν τουλάχιστον δύο δημιουργείται «πόλις», πόλος έλξεως αλλοτρίων δυνάμεων και ο πόλεμος (με την γενικότερη έννοια) εμφιλοχωρεί, υπεισέρχεται από τις ρωγμές ενός μάλλον αρραγούς χωροχρονικού πλαισίου. Εξαιρετικά αξιόλογο το αποτέλεσμα, τουλάχιστον από αισθητικής πλευράς.
Η παραγωγή όμως που απογείωσε τόσο το κοινό όσο και την ενεργειακή δυναμική τού χώρου ήταν η «Διάβρωση / Weathering» τής Faye Driscoll, που είχε περίπου το ίδιο θέμα και θύμα: το άτομο ανάμεσα στην εξοικείωση και στην αλλοτρίωση, στην ανοικείωση και στην ένταξη σε μια ομάδα που απειλεί να καταλάβει τον εσωτερικό του χώρο. Λυτρωτική η έκρηξη τής ιεράς ενέργειας Kundalini στο τέλος.
Τα εν δυνάμει αλλεργιογόνα αιθέρια έλαια με τα οποία ψεκάστηκαν δρώντες και αντιδρώντες, ενεργητικοί και παθητικοί θεατές αυτού τού άκρως ενδιαφέροντος θεάματος (κυρίως) / ακροάματος (δευτερευόντως, κραυγές και ανάσες κατά το πλείστον), συνέβαλαν σε μία νοσταλγική επανένωση με την Φύσι, με το Άπαν, με το Ένα και το Αυτό, με το Όλον τής χαμένης παραδείσιας ευωχίας. Κρυστάλλινη ειλικρίνεια και αγαθές προθέσεις μη συγκρουόμενες με τους καλόγνωμους συναινούντες θεατές, που αποθέωσαν στο τέλος τους/τις ηρωικούς συντελεστές αυτού τού άνευ κατηγοριοποιήσεως βιο-ενεργειακού ψυχοσωματικού εκρηκτικού απολυτρωτικού αμαλγάματος, που ξεκινάει (και το γνωρίζω ως αυτόπτης-αυτήκοος μάρτυς) από τους γαλλικούς (κυρίως παρισινούς) πειραματισμούς στον τομέα τής χοροθεατρικής έκφρασης ήδη από τις απαρχές τής δεκαετίας τού 1980. Κάτι γίνεται, κάτι κινείται στη διεθνή πολιτιστική σκηνή. Ας είμαστε εντάξει με τον εαυτό μας και ας εκφράζουμε τις αλήθειες μας. Αυτό είναι το ηθικό δίδαγμα μιας παραγωγής πραγματικά «νεανικής» για τις μέλλουσες γενιές και όχι μόνον για την κυρίαρχη «Generation Z». Μετά το μετανεωτερικό ένα ελκυστικό αχαρτογράφητο πεδίο προς εξερεύνησιν…
«Ποικίλα στρώματα αισθήσεων, οσμές, υγρά, δονήσεις και φυσικά η εικόνα των σωμάτων, άλλοτε σε κίνηση, άλλοτε δίνοντας την αίσθηση ότι είναι ακίνητα και παγωμένα, συνθέτουν ένα έργο μεταξύ εικαστικής και ηχητικής εγκατάστασης, περφόρμανς και χορού: Weathering. Από τα δώδεκα περίπου έργα της Αμερικανίδας χορεύτριας και χορογράφου Φέι Ντρίσκολ το Weathering, που έκανε πρεμιέρα το 2023, είναι εκείνο που έχει ταξιδέψει περισσότερο και τη σύστησε ευρέως στο ευρωπαϊκό κοινό.
Το έργο της Ντρίσκολ, σύμφωνα με τους New York Times, «δεν μοιάζει με τίποτε άλλο που έχουμε δει». Κατά την Ντρίσκολ, που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη σχέση θεάματος και κοινού και στη ζωντανή συνύπαρξη περφόρμερ και θεατών, ο ήχος παίζει κυρίαρχο ρόλο στο έργο. Είναι μια χορογραφία σχολαστικά επεξεργασμένη ως κατασκευή, ιδιαίτερα λεπτομερής με πολλές διαστρωματώσεις, σαν ζωντανό γλυπτό που παίζει με τις πυκνότητες και διαμορφώνεται ως κινούμενος πίνακας. Τα σώματα σε διαρκή επαφή μεταξύ τους μετακινούνται μαζί, αλλάζουν φόρμες σαν πλεκτό που υφαίνεται και ξηλώνεται ή σαν τοπίο που μεταμορφώνεται από το φως και την αλλαγή των εποχών. Μια εικόνα διαρκούς ροής κυριαρχεί στη σκηνή, με άμεσο κάθε φορά σωματικό και συναισθηματικό αντίκτυπο στην ενέργεια που μεταδίδεται μεταξύ χορευτών και κοινού. Σε κάθε περίπτωση, είναι ένα σύνθετο έργο που μας προκαλεί να σκεφτούμε πώς η φύση και η βιολογία επιδρούν στο ανθρώπινο σώμα ως συλλογικό και πολιτικό υποκείμενο. Η υποδοχή του από τους κριτικούς σε Ευρώπη και Αμερική ήταν ιδιαίτερα ενθουσιώδης:
- Η Φέι Ντρίσκολ πάντα σπρώχνει τους χορευτές της και το κοινό στα άκρα, όμως ποτέ τόσο πολύ όσο στο Weathering, ένα συναρπαστικό, επικά περιπετειώδες έργο. (The New York Times).
- Μια πανδαισία για όλες τις αισθήσεις, ένας κατακλυσμός αισθησιακός αλλά και αγχωτικός, που μας υπενθυμίζει ότι το να ζεις είναι επείγουσα υπόθεση. (Le Devoir).
- Η Ντρίσκολ φέρνει σε ουσιαστική συνομιλία διαφορετικές μορφές τέχνης –αντλώντας από το θέατρο, τον χορό και την installation art– χωρίς να χρησιμοποιεί τη μία για να επικρίνει τις άλλες.» (από την επίσημη ιστοσελίδα τού Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου).
Συγχαρητήρια σε όλους τους ιθύνοντες που επέτρεψαν αυτά τα θαύματα. Ακόμα κι οι αποτυχίες είναι συγγνωστές όταν είναι απόρροια προσεκτικά θεμελιωμένου καλλιτεχνικού οράματος και καλλιεργούν την ιερή ελευθερία τής έκφρασης.
