Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, μετά τα αμερικανικά πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, φέρνει στο προσκήνιο ένα από τα πιο κομβικά σημεία του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας: τα Στενά του Ορμούζ.
Η Τεχεράνη απειλεί με κλείσιμο του περάσματος και η διεθνής κοινότητα ανησυχεί για σενάρια ενεργειακού χάους, εκτόξευσης τιμών και γεωπολιτικής αποσταθεροποίησης.
Ακολουθούν πέντε ερωτήσεις και απαντήσεις που εξηγούν γιατί το Στενό του Ορμούζ είναι ένα σημείο «ζωής ή θανάτου» για την παγκόσμια οικονομία:
1. Τι είναι τα Στενά του Ορμούζ και γιατί έχουν τόσο μεγάλη σημασία;
Το Στενό του Ορμούζ είναι θαλάσσιο πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Έχει πλάτος μόλις 35 χλμ., με τις διόδους για τη ναυσιπλοΐα να είναι μόλις 2 μίλια πλάτος ανά κατεύθυνση.
Από αυτό το στενό διέρχεται το 20%-25% του παγκόσμιου πετρελαίου —περίπου 16,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως— καθώς και μεγάλος όγκος υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Οι χώρες του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Ιράκ, ΗΑΕ, Κουβέιτ, Ιράν) εξαρτώνται άμεσα από αυτό για τις εξαγωγές τους.
2. Μπορεί όντως το Ιράν να κλείσει το Στενό;
Νομικά, όχι. Το Στενό είναι διεθνές πέρασμα. Όμως στρατιωτικά, ναι – εν μέρει ή προσωρινά. Το Ιράν μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αναταραχές με:
-
Παρενοχλήσεις πλοίων με περιπολικά σκάφη
-
Εξαπόλυση drones ή παράκτιων πυραύλων
-
Τοποθέτηση θαλάσσιων ναρκών
-
Επιθέσεις μέσω ενόπλων ομάδων ή υποστηριζόμενων πολιτοφυλακών
Η εγγύτητα με το ιρανικό έδαφος δίνει πλεονέκτημα ταχύτητας και έκπληξης. Ωστόσο, θα αντιμετώπιζε ισχυρή απάντηση από τις ναυτικές δυνάμεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, όπως ο 5ος Στόλος.
3. Έχει ξαναπροσπαθήσει το Ιράν να το κλείσει;
Όχι επισήμως. Κατά τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ (1980–1988), έγιναν εκατοντάδες επιθέσεις σε πλοία. Το 2011, η Τεχεράνη απείλησε να κλείσει το στενό ως απάντηση σε δυτικές κυρώσεις, αλλά δεν το έκανε.
Το 2022, κατέσχεσε δύο ελληνικά δεξαμενόπλοια ως αντίποινα για κατάσχεση ιρανικού πετρελαίου — ένα επεισόδιο που έδειξε πώς μπορεί να χρησιμοποιεί στοχευμένη πίεση.
4. Ποιος θα επηρεαστεί περισσότερο;
Οι εξαγωγές όλων των χωρών του Κόλπου, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων (Σ. Αραβία, ΗΑΕ), εξαρτώνται απόλυτα από το Στενό. Το Ιράκ, το Κατάρ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν δεν έχουν εναλλακτικές.
Η Ασία, κυρίως η Κίνα, Ιαπωνία, Ινδία και Νότια Κορέα, είναι ο βασικός προορισμός του πετρελαίου αυτών των χωρών, άρα και οι πρώτοι που θα νιώσουν το σοκ.
Η Ευρώπη και οι ΗΠΑ θα επηρεαστούν μέσω της αύξησης των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
5. Τι σημαίνει αυτό για την παγκόσμια οικονομία;
Ακόμη και χωρίς πραγματικό κλείσιμο, μόνο η απειλή μπορεί να:
-
Ανεβάσει τις τιμές πετρελαίου πάνω από 120-150 δολ./βαρέλι
-
Αυξήσει το κόστος ασφάλισης και μεταφοράς
-
Προκαλέσει πληθωριστικό σοκ στις αγορές
-
Ενισχύσει την ενεργειακή αβεβαιότητα
-
Πιέσει κυβερνήσεις να επιδοτήσουν καύσιμα και ενέργεια
Το μικρότερο πέρασμα με τη μεγαλύτερη παγκόσμια επίδραση
Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς γεωγραφία — είναι στρατηγικό εργαλείο. Αν η Τεχεράνη αποφασίσει να το χρησιμοποιήσει ως “όπλο”, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν στη Μέση Ανατολή, αλλά θα απλωθούν σε όλο τον πλανήτη.
Η Δύση το γνωρίζει, και προετοιμάζεται για όλα τα σενάρια.
