Μια τεράστια σκιά 41 δισ. ευρώ παραμένει πάνω από την ελληνική οικονομία, στερώντας πολύτιμους πόρους από το κοινωνικό κράτος και κρατώντας πίσω φοροελαφρύνσεις που θα μπορούσαν να ανακουφίσουν εκατομμύρια φορολογούμενους. Παρά τα πρώτα ενθαρρυντικά βήματα κατά της φοροδιαφυγής, η παραοικονομία εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια της δημοσιονομικής πολιτικής.
Μαύρο χρήμα = Χαμένες ευκαιρίες για Υγεία, Παιδεία, φοροελαφρύνσεις
Όπως αποκαλύπτει το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής, υπάρχει τεράστια απόκλιση μεταξύ των δηλωθέντων εισοδημάτων (110 δισ. ευρώ) και της πραγματικής κατανάλωσης (151 δισ. ευρώ) για το 2023, «φωτογραφίζοντας» αδήλωτα εισοδήματα ύψους 41 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει απώλεια φορολογικών εσόδων της τάξης των 8-9 δισ. ευρώ, χρήματα που θα μπορούσαν να εξαλείψουν φόρους όπως ο ΕΝΦΙΑ (κόστος ~2,5 δισ.) ή να χρηματοδοτήσουν κρίσιμους τομείς όπως η Υγεία και η Παιδεία.
Αντί για φοροελαφρύνσεις, φόροι στους αδύναμους
Η Ελλάδα συνεχίζει να στηρίζεται υπερβολικά στους έμμεσους φόρους, οι οποίοι επιβαρύνουν κυρίως τα χαμηλότερα εισοδήματα. Με 15,2% του ΑΕΠ να προέρχεται από φόρους κατανάλωσης, η χώρα κατατάσσεται δεύτερη στην Ευρώπη πίσω από την Κροατία. Τα έσοδα από άμεσους φόρους παραμένουν χαμηλά, ενώ η προοδευτικότητα του φορολογικού συστήματος αμφισβητείται.
Ο επικεφαλής του ΓΠΚΒ, Ι. Τσουκαλάς, επισημαίνει ότι το δημοσιονομικό περιθώριο θα πρέπει να αξιοποιηθεί για μείωση των άμεσων φόρων, προτείνοντας αναδιάρθρωση των φορολογικών συντελεστών, με έμφαση στη μείωση του 22% που ακολουθεί αμέσως μετά το 9%, και αναθεώρηση του ύψους του εισοδήματος που υπάγεται στον ανώτατο συντελεστή 44%.
Μειώνεται η «τρύπα» στον ΦΠΑ – Αλλά ο δρόμος μακρύς
Η απώλεια εσόδων από ΦΠΑ – το περιβόητο VAT Gap – μειώνεται σταθερά. Από τα 7 δισ. ευρώ του 2017, πλέον υπολογίζεται στα περίπου 3 δισ. ευρώ, με στόχο την προσέγγιση του ευρωπαϊκού μέσου όρου (6,9%). Η Ελλάδα, με 13,7% απώλειες, παραμένει ακόμη πίσω, αν και η εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων όπως myData, ηλεκτρονική τιμολόγηση, ψηφιακό πελατολόγιο και κάρτα εργασίας δημιουργεί προσδοκίες για σημαντική βελτίωση εντός του 2025.
Τι δείχνει η Κομισιόν για τον ΦΠΑ: Ένα απλό σύστημα, λιγότερη απώλεια
Σε μελέτη της Κομισιόν εξετάζεται ένα υποθετικό σενάριο κατάργησης όλων των εξαιρέσεων και μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ υπέρ ενός ενιαίου συντελεστή σε κάθε κράτος-μέλος. Σε αυτό το μοντέλο, ένας ΦΠΑ μόλις 16,7% αρκεί για να αποδώσει τα ίδια έσοδα με το υπάρχον πολύπλοκο σύστημα. Το σενάριο αυτό δείχνει πως η απλοποίηση του φορολογικού πλαισίου θα μπορούσε να έχει ουδέτερο αποτέλεσμα στα έσοδα, αλλά και να μειώσει τις στρεβλώσεις.
Η μάχη με την παραοικονομία είναι μαραθώνιος, αλλά η Ελλάδα δείχνει ότι σταδιακά αποκτά τα εργαλεία για να τη δώσει με αξιώσεις. Το ζητούμενο είναι οι δημοσιονομικοί «καρποί» αυτής της μάχης να φτάσουν στους πολίτες, όχι μόνο σε αριθμούς, αλλά σε απτά μέτρα δικαιοσύνης, ανακούφισης και ανάπτυξης.
