Δημοσιεύτηκε στην έντυπη εφημερίδα Today Press
της Κωνσταντίνας Δ. Καρακώστα
Επίκουρης Καθηγήτριας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας
Τι είναι troll; Ποια είναι η ετυμολογική του προέλευση, πότε εμφανίστηκε πρώτη φορά, πως αλληλοεπιδρά με το φύλο, την εθνικότητα, την ηλικία αλλά και όλες εκείνες τις δραστηριότητες που συστηματικά επιδίδονται στο λεγόμενο lulz ; Στη νορβηγική και σουηδική γλώσσα ο όρος troll, καθώς και στη δανέζικη η αντίστοιχη λέξη trolde παραπέμπουν σε διάφορες μορφές υπερφυσικών όντων που συναντώνται στη σκανδιναβική λαογραφία και μοιάζουν είτε με τους ανθρώπους, είτε με τέρατα που έχουν πολλά κεφάλια. Τα troll εντοπίζονται ως χαρακτήρες και σε παραμύθια αλλά και σε θρύλους, ακόμη και σε μπαλάντες.
Όμως, αδιαμφισβήτητα, η λέξη troll χρησιμοποιείται στη σύγχρονη εποχή κάθε φορά που γίνεται αναφορά σε όντα με μαγική ή υπερφυσική δύναμη και ως ερμηνεία επικράτησε να εννοείται ο γίγαντας των νορβηγικών θρύλων με τον βίαιο, άγριο και καταστροφικό χαρακτήρα. Η τηλεόραση, ο κινηματογράφος και τα διαδικτυακά παιχνίδια ήταν τα μέσα που κατέστησαν τα troll γνωστά σε όλο τον κόσμο. Είτε ως δαίμονες, είτε ως λυκάνθρωποι, είτε ως γίγαντες που προκαλούν ταραχή, τα υπερφυσικά αυτά εξώκοσμα όντα με τις μαγικές τους δυνάμεις προκαλούσαν κακό στους ανθρώπους.
Πόση και τι είδους σχέση μπορεί να έχει η επιστήμη της Λαογραφίας με το διαδίκτυο; Πως ο λαϊκός πολιτισμός συναντάται με τον κυβερνοχώρο; Το σύγχρονο διαδικτυακό troll δεν είναι σήμερα το κακόσχημο μυθολογικό πλάσμα. Η ασχήμια του σαφώς και υπάρχει αλλά αυτή σχετίζεται πλέον με τις πράξεις που αυατό αναπτύσσει στον κυβερνοχώρο. Θύματα πάλι υπάρχουν αλλά αυτά πλέον δεν είναι οι ανυποψίαστοι χωρικοί της υπαίθρου αλλά χρήστες του διαδικτύου, οι πολυάνθρωπες κοινότητες. Το σύγχρονο troll, το διαδικτυακό troll ορίζεται πλέον ως ένα πρόσωπο που πίσω από την ανωνυμία «τρολάρει» τους χρήστες του διαδικτύου. Άλλοτε ως χόμπι, άλλοτε ως επάγγελμα, άλλοτε για να προκαλέσει γέλιο και άλλοτε για να δημιουργήσει πανικό και διχόνοια. Κάτω από την ασφάλεια της ανωνυμίας που τους προσφέρεται από το διαδίκτυο εξαπατούν με ψευδείς ταυτότητες, άγνωστες διαθέσεις, ψέματα και αναρτούν ενοχλητικά μιμίδια, σεξιστικές εικόνες, κατασκευασμένες ειδήσεις.
Το «τρολάρισμα», ως συνέπεια της δράσης των trolls ενώ αρχικά σήμαινε την δημιουργία μιας κατάστασης υπερβολής για κάποιο θέμα, στην πορεία εξελίχτηκε σε στοχευμένη προσπάθεια εκτροπής, προσβολής, πανικού, παραποίησης, παραπλάνησης με στόχο τη διασάλευση της δομής μιας κοινότητας, την κοροϊδία, την κακόβουλη, ειρωνική και εμπρηστική πράξη. Απέκτησε δηλαδή ένα χαρακτήρα σκόπιμης ηλεκτρονικής επίθεσης, χειριστικότητας, επιθετικότητας. Η διάδοση ψευδών ειδήσεων είναι ίσως η πιο ευρεία διαδομένη συμπεριφορά των trolls.
Και έτσι φτάνουμε στο σημείο να διακινούνται στο διαδίκτυο θεωρίες ότι η γη είναι επίπεδη, ότι τα αεροπλάνα μας ψεκάζουν, ο Έλβις δεν έχει πεθάνει, ο κορωνοϊός ήταν ένα ψέμα, η δολοφονία του Κένετι έχει πολλά κρυφά σημεία που δεν τα έδειξε ο φακός εκείνη την ημέρα και φυσικά ο άνθρωπος δεν έχει καταφέρει ποτέ να φτάσει στη Σελήνη. Είναι πολλά, πάμπολλα τα αφηγήματα και η αντίκρουσή τους δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ευτυχώς για τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων όλα αυτά δεν είναι παρά τραβηγμένες ιστορίες. Δεν είναι όμως λίγοι εκείνοι που όχι μόνο τα πιστεύουν, αλλά είναι απόλυτα βέβαιοι ότι υπάρχει ένας μηχανισμός που λειτουργεί αποκλειστικά και μόνο για να μας κρύβει την αλήθεια.
