Την ώρα που οι κυβερνήσεις προωθούν τις ηλεκτρονικές πληρωμές, τα κρυπτονομίσματα κερδίζουν έδαφος και η Ευρώπη ετοιμάζεται για το ψηφιακό ευρώ, τα μετρητά όχι μόνο δεν εξαφανίζονται, αλλά παραμένουν κυρίαρχα στην καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.
Η ελληνική διάσταση
Η πανδημία λειτούργησε ως καταλύτης για τη διείσδυση των ψηφιακών συναλλαγών, ακόμα και σε ηλικιακές ομάδες που δεν ήταν εξοικειωμένες με τις νέες τεχνολογίες. Το ηλεκτρονικό εμπόριο απογειώθηκε, ενώ το υπουργείο Οικονομικών και η ΑΑΔΕ αξιοποίησαν την τάση για την ενίσχυση της μάχης κατά της φοροδιαφυγής, με κίνητρα για ηλεκτρονικές πληρωμές και περιορισμούς στη χρήση μετρητών.
Ενδεικτικά, από την 1η Ιανουαρίου 2026 θα καθιερωθεί η υποχρεωτική ηλεκτρονική πληρωμή των ενοικίων. Μέτρα σαν κι αυτό, σε συνδυασμό με τα νέα ψηφιακά εργαλεία ελέγχου, ενίσχυσαν τα δημόσια έσοδα, επιτρέποντας φοροελαφρύνσεις ύψους 600 εκατ. ευρώ φέτος και 1 δισ. ευρώ το 2026. Ωστόσο, οι προσπάθειες της Αθήνας να περιορίσει περαιτέρω τα μετρητά συνάντησαν «αντίσταση» από την ΕΚΤ.
Η θέση της ΕΚΤ
Η Φρανκφούρτη υπεραμύνεται διαχρονικά της χρήσης μετρητών, υποστηρίζοντας ότι:
-
εξασφαλίζουν την ανωνυμία των συναλλαγών,
-
διευκολύνουν πολίτες που δεν είναι εξοικειωμένοι με τις ψηφιακές πληρωμές,
-
αποτελούν έναν απτό και αξιόπιστο αποθηκευτικό χώρο αξίας.
Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΚΤ, στο τέλος του 2024 η αξία της κυκλοφορίας μετρητών σε ευρώ έφτασε τα 1,59 τρισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το 10% του ΑΕΠ της ευρωζώνης, επίπεδο αντίστοιχο με πριν από μια δεκαετία.
Η επιμονή των πολιτών
Παρά την πρόοδο της ψηφιοποίησης, τα μετρητά εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σε περίπου 50% των συναλλαγών σε φυσικά σημεία πώλησης το 2024, αποτελώντας την πιο συχνή μέθοδο πληρωμής με τη μεγαλύτερη αποδοχή από τους εμπόρους.
Η ανθεκτικότητα αυτή συνδέεται με παράγοντες όπως:
-
η δυσκολία πλήρους υποκατάστασης των μετρητών από τις ψηφιακές μεθόδους,
-
η αδράνεια και το κόστος προσαρμογής σε νέες συνήθειες πληρωμών,
-
η συνεχιζόμενη σημασία τους για διαφορετικές ηλικιακές και κοινωνικές ομάδες.
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι νεότεροι (18-27 ετών) εμφανίζουν υψηλότερη τάση διακράτησης μετρητών για προληπτικούς λόγους, ενώ σε όλες τις ηλικίες ενισχύεται η άποψη ότι τα μετρητά αποτελούν ασφαλή εναλλακτική.
Οι κρίσεις που ενίσχυσαν τον ρόλο τους
Η πανδημία, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι διακοπές ρεύματος και οι κυβερνοαπειλές υπενθύμισαν ότι τα μετρητά παραμένουν ένα ανθεκτικό εφεδρικό μέσο πληρωμής, μακριά από ψηφιακούς κινδύνους και παραβιάσεις προσωπικών δεδομένων.
