Η στέγαση είναι ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά, κοινωνικά και εσχάτως πολιτικά ζητήματα της εποχής μας. Κι όμως, μέχρι πρόσφατα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπήρχε θεσμική εκπροσώπηση του θέματος. Ακούγεται παράδοξο αλλά, δεν υπήρχαν καν θεσμικοί συνομιλητές. Τα ζητήματα σχετικά με την κατοικία ήταν κατακερματισμένα: άλλα στα οικονομικά χαρτοφυλάκια, άλλα στα εργασιακά και άλλα στην ενέργεια. Το αποτέλεσμα; Αδράνεια και απραξία. Οι Βρυξέλλες έχουν πολλές ιδιαιτερότητες, είναι μια δική τους σφαίρα, κάποιοι τη λένε και πομφόλυγα ή φούσκα. Δεν είναι εύκολο να περάσεις θέματα στην ατζέντα αν δεν έχει γερές «πλάτες».
Μοιάζει μακρινό παρελθόν, ωστόσο δεν είναι ούτε τρία χρόνια που ανέλαβα την προεδρία της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Μεσιτικών Συλλόγων (CERA/CEPI) και διαπίστωσα από τις πρώτες κιόλας επαφές τη δυσκολία εγχειρήματος να φέρουμε τη στέγαση στο προσκήνιο. Η πρώτη μου επιδίωξη ήταν να ανοίξουμε δρόμο ώστε η στέγαση να αποκτήσει θεσμική φωνή. Η δημιουργία θεσμών είναι το πρώτο βήμα στην ΕΕ, τα άλλα έπονται. Οι πρώτες προσπάθειες συναντούσαν ευγένεια και κατανόηση, αλλά και τη μόνιμη απάντηση: «δεν έχουμε αρμοδιότητα». Κι ακόμα χειρότερα: «η στέγη είναι αρμοδιότητα των κρατών μελών, δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά στην ΕΕ». Χρειάστηκε σκληρή δουλειά, συνεχείς παρεμβάσεις και συμμαχίες με βοήθεια από Ευρωβουλευτές και στελέχη των ευρωπαϊκών θεσμών για να αλλάξει αυτό, κάτι που φαινόταν στα όρια του τρελού. Κι όμως τα καταφέραμε.
Το σημείο καμπής ήταν οι Ευρωεκλογές του 2024. Με τη νέα σύνθεση του Ευρωκοινοβουλίου και τη συγκρότηση της νέας Επιτροπής, η στέγαση βρέθηκε για πρώτη φορά στο τραπέζι. Η δυναμική μεταξύ των κομμάτων της πλειοψηφίας ευτυχώς ήταν ευνοϊκή και το παράθυρο ευκαιρίας δημιουργήθηκε. Το σημαντικό δεν είναι να περιγράψω ποιο αλισβερίσι έγινε ή ποιο ακριβώς ήταν το δούναι και λαβείν, αλλά το τελικό αποτέλεσμα.
Σήμερα, μπορούμε να μιλάμε για πραγματική πρόοδο σε επίπεδο θεσμών:
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όρισε Επίτροπο αρμόδιο για θέματα στέγασης και ενέργειας.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δημιούργησε Ειδική Επιτροπή για τη Στεγαστική Κρίση, η οποία εργάζεται ήδη εντατικά.
Η ατζέντα της Επιτροπής είναι ευρεία και αγγίζει τις πολλαπλές πτυχές του προβλήματος, μεταξύ άλλων: έλλειψη προσιτής στέγης, εκτίναξη ενοικίων, ενεργειακή απόδοση κτιρίων, βιώσιμη αστική ανάπτυξη, κοινωνικές επιπτώσεις. Συζητούνται νέες μορφές κατοίκησης, η ανάγκη για δημόσιες και κοινωνικές επενδύσεις, αλλά και ο ρόλος της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Είχα μάλιστα την ιδιαίτερη τιμή να μιλήσω κι εγώ σε αυτήν την Επιτροπή στο Ευρωκοινοβούλιο στις Βρυξέλλες. Γίνεται πραγματική κοσμογονία στον τομέα μας.Τα θεμέλια λοιπόν έπεσαν ήδη και είναι σταθερά. Κι όπως θα σας πει οποιοσδήποτε ασχολείται με τα ευρωπαϊκά, το θέμα είναι να γίνει το πρώτο βήμα. Μετά οι επιτροπές και τα συμβούλια ειδικών πολλαπλασιάζονται, αλλά και η χρηματοδότηση αυξάνεται. Και σε αυτό το στάδιο βρισκόμαστε.
Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά. Στον τρέχοντα ευρωπαϊκό προϋπολογισμό επετράπη ήδη ο ως και διπλασιασμός των κονδυλίων -με ανακατανομή πόρων- για τη στέγαση και τον τομέα των ακινήτων. Ο επίτροπος Γιόργκενσεν υποσχέθηκε υψηλή θέση για τη στέγαση στον επόμενο προϋπολογισμό. Η στροφή αυτή δεν θα είχε επιτευχθεί χωρίς συντονισμένες προσπάθειες, συνεχείς διαβουλεύσεις και τη στήριξη πολλών Ευρωβουλευτών -και μάλιστα με χαρά και ευγνωμοσύνη σημειώνω την δυναμική στήριξη πολλών Ελληνων Ευρωβουλευτών- και θεσμικών συνομιλητών, ανεξαρτήτως πολιτικής προέλευσης.
Θα πρέπει όμως να ευχαριστήσω προσωπικά και να εξάρω τον ρόλο δύο Ελλήνων σε αυτή τη διαδικασία. Του Αλέξανδρου Κυριακάκη που ήταν πλοηγός στο πολύ δυσπρόσιτο και πολύπλοκο περιβάλλον των Βρυξελλών και της γραφειοκρατίας τους. Χωρίς τη βοήθεια του δεν θα είχαν επιτευχθεί πολλά από όσα έγιναν. Και βέβαια, δεν μπορώ να μην επισημάνω τη διαφορά που έκανε η έλευση της Μαρίνας Στέφου στις Βρυξέλλες, με την εμπειρία της από το στήσιμο θεσμών στο πολύ δύσκολο Ελλαδικό περιβάλλον. Αναμφίβολα, η εμπειρία αυτή σε τόσο σκληρό πεδίο όπως η Ελλαδική πραγματικότητα, ήταν καθοριστικής σημασίας για την παραγωγική οικοδόμηση της Ειδικής Επιτροπής Στεγαστικής Κρίσεως.
Η στέγαση δεν είναι μόνο οικονομικό ή τεχνικό ζήτημα. Είναι βαθιά κοινωνικό και πολιτικό. Επηρεάζει την καθημερινότητα, την κοινωνική συνοχή, ακόμη και τη δημοκρατική σταθερότητα. Όταν οι νέοι αδυνατούν να βρουν σπίτι, όταν οι οικογένειες αναγκάζονται να ξοδεύουν δυσανάλογο μέρος του εισοδήματός τους για το ενοίκιο, όταν εκατομμύρια ακίνητα μένουν κλειστά, όταν περιορίζονται ή πλήττονται περιουσιακά δικαιώματα ή όταν τίθενται απίθανα γραφειοκρατικά εμπόδια στην κατασκευή και την επιχειρηματικότητα, τότε η κοινωνία δυσανασχετεί και η Ευρώπη δεν μπορεί να μένει αδρανής.
Ως Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Μεσιτικών Συλλόγων και βέβαια προσωπικά ως Πρόεδρος, είμαστε υπερήφανοι που συμβάλαμε δυναμικά βάζοντας το μικρό μας λιθαράκι στο να αποκτήσει η στέγαση φωνή στις Βρυξέλλες. Η προσπάθεια συνεχίζεται, αλλά πλέον δεν είμαστε μόνοι. Για πρώτη φορά, έχουμε θεσμικούς συνομιλητές με αρμοδιότητες και πόρους.
Η επιτυχία αυτή οφείλει να αποτελέσει πρότυπο και για την Ελλάδα. Στη χώρα μας, ενώ έγινε μια αρχική προσπάθεια με τη στα πλαίσια του Υπουργείου Οικογενείας, στην πράξη δεν βλέπουμε ικανοποιητική συνέχεια. Η στεγαστική κρίση χτυπάει εδώ με ιδιαίτερη ένταση: κλειστά ακίνητα, εκτόξευση ενοικίων στις μεγάλες πόλεις, δημογραφική πίεση, διαρκή εμπόδια στις νέες κατασκευές και την κατασκευαστική δραστηριότητα. Αν κάτι μας διδάσκει η ευρωπαϊκή εμπειρία, είναι ότι μόνο μέσα από θεσμική συγκρότηση, στρατηγική και συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μπορούν να δοθούν λύσεις.
Η στέγαση και η στεγαστική κρίση θα μας απασχολήσει όλο και περισσότερο στο εγγύς μέλλον. Και πλέον, χάρη στη συλλογική προσπάθεια, ανεβαίνει στην ευρωπαϊκή ατζέντα εκεί που πραγματικά ανήκει. Το ζητούμενο είναι να μεταφέρουμε την πρόοδο αυτή και στο εσωτερικό, ώστε να μη μείνει η Ελλάδα ουραγός, αλλά να γίνει παράδειγμα.
*Ο Κοσμάς Θεοδωρίδης είναι Πρόεδρος της CERA (Confederation of European Real Estate Associations), Αντιπρόεδρος της CEPI (Confederation of European Real Estate Professions) και Γενικός Γραμματέας του Συλλόγου Μεσιτών Αθηνών – Αττικής.
