Δημοσιεύτηκε στην έντυπη εφημερίδα Today Press
του Δημήτρη Γιαννακόπουλου
Κώδωνα κινδύνου κρούουν δεκάδες γειτονιές στον Δήμο Αθηναίων και γενικότερα στην Αττική, λόγω έλλειψης δικτύου αποχέτευσης, ενώ η κατάσταση χειροτερεύει στα βόρεια και τα ανατολικά προάστια, όπου η πόλη επεκτείνεται κατά βάση αυθαίρετα, χωρίς στοιχειώδεις υποδομές. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΥΔΑΠ, το πελατολόγιο στον τομέα της ύδρευσης περιλαμβάνει 4.400.000 πελάτες (2.160.000 συνδέσεις) και το μήκος των αγωγών ανέρχεται σε 14.000 χλμ. Όμως, ο τομέας της αποχέτευσης εξυπηρετεί 3.500.000 κατοίκους, ενώ το συνολικό μήκος αγωγών ανέρχεται σε 9.500 χλμ. Δηλαδή, το ένα δίκτυο υπολείπεται κατά πολύ του άλλου, με αποτέλεσμα να εγείρονται σοβαρά ζητήματα υγιεινής αλλά και κόστους σε ένα τόσο πυκνοκατοικημένο μέρος.
Από την πλευρά του, ο περιφερειάρχης Ν. Χαρδαλιάς δηλώνει μεν ότι παρακολουθεί στενά την πρόοδο των έργων ύψους εκατομμυρίων ευρώ (σε Παλλήνη, Παιανία, Αίγινα κ.τ.λ.) υπό το σύνθημα «χτίζουμε υποδομές κι όχι προφίλ». Ωστόσο, μέχρι τώρα δεν υπάρχει απτό αποτέλεσμα ούτε στην αποχέτευση, ούτε στην ύδρευση, ούτε στη διαχείριση λυμάτων. Άλλωστε, δεν πρέπει να παρακάμπτεται ότι στις αρχές του μήνα προέβη σε ριζικό ανασχηματισμό αντιπεριφερειαρχών και εντεταλμένων συμβούλων, με συνέπεια να ανακοπεί η όποια έως τώρα πορεία είχε καταγραφεί στους 20 μήνες διοίκησής του.
Περιοχές
Τα μεγαλύτερα προβλήματα εμφανίζονται στο ιστορικό κέντρο, δηλαδή στο Γκάζι, το Μεταξουργείο, στον Κολωνό, την Πλάκα, στο Ψυρρή, το Μοναστηράκι, το Θησείο, το Κουκάκι και τα Εξάρχεια. Επίσης, στεγανοί βόθροι έχουν τοποθετηθεί σε κατοικίες στο Παγκράτι, στα Σεπόλια και στη Ριζούπολη, όπου οι κάτοικοι πολυκατοικίας επί της οδού Μεγακλέους ζητούν –μάταια– από το 2019 να διέλθει το δίκτυο της αποχέτευσης και από τον συγκεκριμένο δρόμο. Όπως φαίνεται από τα έγγραφα της αρμόδιας Γενικής Διεύθυνσης Αποχέτευσης του φορέα, το έργο θα ενταχθεί κάποια στιγμή σε «μελλοντική εργολαβία», χωρίς βέβαια να προσδιορίζεται ο χρόνος εκτέλεσης. «Στην πολυκατοικία είμαστε 20 διαμερίσματα» αναφέρει στην Today Press ο διαχειριστής Γ.Φ. και εξηγεί: «Περίπου 8 φορές τον μήνα έρχεται η εταιρεία εκκένωσης λυμάτων και αδειάζει τον βόθρο. Η μέση τιμή είναι 80-100 ευρώ τη φορά». Γιατί λοιπόν «πρέπει να επιβαρυνόμαστε με πρόσθετα έξοδα και μάλιστα μέσα στην Αθήνα;» αναρωτιέται.
Αναφορές
Εκ των παλαιότερων επιχειρηματιών του κλάδου, ο Γιώργος Ανδρώνης αναφέρει στην Today Press πως δεν υπάρχουν βόθροι αντίστοιχοι εκείνων προηγούμενων εποχών. «Μιλάμε για ξηρούς βόθρους, οι περισσότεροι εκ των οποίων τοποθετούνται σε σπίτια και διαμερίσματα στα βόρεια και τα ανατολικά. Κι εδώ πάντως υπάρχουν προβλήματα, ιδίως στο κέντρο, με τα νεοκλασικά, τα εγκαταλελειμμένα ή τα σπίτια που έχουν χτιστεί πάνω σε αρχαιολογικούς χώρους. Στην Πλάκα, στο Μοναστηράκι και ευρύτερα στο Μεταξουργείο είναι πιο δύσκολα διότι, εκτός των άλλων, δεν έχουν αλλαχθεί ποτέ οι σωληνώσεις».
Ακαδημία Πλάτωνος
Ομοίως, δεκάδες τετράγωνα μεταξύ Σεπολίων – Λένορμαν και Λένορμαν – Ακαδημίας Πλάτωνος εξακολουθούν να ζουν σε τριτοκοσμικές υποδομές. «Οι συνθήκες είναι πρωτόγονες. Όταν πρωτοήρθαμε τη δεκαετία του ’80 να αγοράσουμε σπίτι και να μείνουμε, είχαμε μάθει ότι η ευρύτερη περιοχή έχει προβληματική αποχέτευση. Ποτέ ωστόσο δεν διανοηθήκαμε πως θα φτάναμε 40 χρόνια μετά και το πρόβλημα δεν έχει λυθεί μέχρι σήμερα, παρά τις αλλεπάλληλες υποσχέσεις που μας έδωσαν όλες οι δημοτικές Αρχές για διευθέτηση του ζητήματος. Υπάρχουν μέρες που η κατάσταση είναι ανυπόφορη από τη μυρωδιά, καθώς υπάρχουν φορές που λύματα και βρομόνερα ξεχειλίζουν από τους βόθρους που έχουν γεμίσει και πέφτουν στον δρόμο. Δεν μπορείς να σταθείς ούτε λεπτό», λέει η κυρία Στέλλα Πρωτονοτάριου, κάτοικος της Ακαδημίας Πλάτωνος.
Ακόμη στα σχέδια
Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν κατά καιρούς δημοσιοποιηθεί και ανεπισήμως επαληθεύονται από την ΕΥΔΑΠ και τους φορείς της αυτοδιοίκησης (Περιφέρεια Αττικής, Δήμοι), η πρώτη απόπειρα για τη διευθέτηση των λυμάτων και τη σύνδεση των σπιτιών με τους αγωγούς έγινε το 2016 με χρήματα του ΕΣΠΑ που εξασφάλισε η Περιφέρεια Αττικής και ανέλαβε ο Δήμος Αθηναίων να διεκπεραιώσει. Ωστόσο, 9 χρόνια μετά, το έργο δεν έχει φτάσει ούτε στο 50% του συνολικού σχεδίου.
Προϋποθέσεις
Η κατασκευή βόθρου για τη διάθεση των οικιακών λυμάτων επιτρέπεται μόνον όταν στην περιοχή του κτιρίου δεν υπάρχει κεντρικό δίκτυο αποχέτευσης για τη σύνδεση με αυτό. Ένα ολοκληρωμένο σύστημα διάθεσης των οικιακών λυμάτων περιλαμβάνει τον σηπτικό ή στεγανό βόθρο και τον απορροφητικό. Αντί του απορροφητικού βόθρου μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένες περιπτώσεις και η απορροφητική περιοχή. Ένα τέτοιο σύστημα φαίνεται στο σχήμα. Ο σηπτικός βόθρος πρέπει να είναι οπωσδήποτε στεγανός και να απέχει από τα γειτονικά όρια τουλάχιστον 1 μέτρο, ώστε να μπορεί να διαπιστωθεί κάποια διαρροή του.
Η κατασκευή του απορροφητικού βόθρου δεν επιτρέπεται πάντοτε. Πρέπει το μέγεθος του οικοπέδου να εξασφαλίζει ικανοποιητικές αποστάσεις ανάμεσα στον απορροφητικό βόθρο και τα θεμέλια ή τοίχους γειτονικών σπιτιών, πηγάδια πόσιμου νερού, αγωγούς παροχής νερού κ.λπ.
Η μη εφαρμογή του νομικού πλαισίου έχει επιπτώσεις πρωτίστως στην υγεία, κι αυτό φάνηκε με την «έκρηξη» του παραλιακού αγωγού της ΕΥΔΑΠ στις έντονες βροχοπτώσεις του προηγούμενου διαστήματος. Χιλιάδες αυθαιρετούχοι έχουν «τρυπήσει» χωρίς καν μελέτες τους αγωγούς, με αποτέλεσμα να σπάσουν και τα λύματα να χυθούν στους δρόμους και στη θάλασσα. Θεωρείται δε βέβαιο ότι τέτοια ζητήματα θα ανακύψουν και στην Αθήνα, λόγω της ανέγερσης πολλών ξενοδοχειακών μονάδων σε κτίρια τα οποία δεν έχουν την υποδομή για να ανταποκριθούν σε τόσο υψηλές απαιτήσεις.
Η ιστορική σύμβαση
Η δημιουργία δικτύων υδροδότησης και αποχέτευσης της πρωτεύουσας αποφασίστηκε και εκτελέστηκε υπό πολύ δύσκολες πολιτικά και κοινωνικά συνθήκες σε διάστημα μόλις 4 ετών, Απριλίου 1925 και Ιουνίου 1929. Η μεταβατική κυβέρνηση του Α. Μιχαλακόπουλου, που προέκυψε μετά την πτώση άλλης υπηρεσιακής του Θ. Σοφούλη, διαχειρίστηκε στο διάστημα του 8μηνου βίου της τα μεγαλύτερα ζητήματα της περιόδου: το προσφυγικό και το νερό. Ο πληθυσμός της Αθήνας και του Πειραιά είχε σχεδόν διπλασιαστεί σε διάστημα λίγων εβδομάδων μετά τη Μικρασιατική καταστροφή· οι στρατιωτικοί, με κινήματα και αντικινήματα, επεδίωκαν να αποκαταστήσουν –κατά την κρίση τους– την τάξη, στέλνοντας στο εκτελεστικό απόσπασμα πολιτικούς αλλά και συναδέλφους τους, ενώ η Ελλάδα αναζητούσε βηματισμό και πόρους για να συνέλθει από την τραγωδία.
Βάσει της βιβλιογραφίας της εποχής («Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων 1923-1940» του Γρ. Δαφνή), το Υπουργείο Συγκοινωνιών κατάρτισε σε σύντομο διάστημα μελέτη, στην οποία προβλεπόταν ότι η ύδρευση θα γινόταν «δια τεχνητής λίμνης στον Μαραθώνα, εις την οποία θα συνελέγοντο ύδατα των προς την Αττικήν βορειότερων κλιτύων της Πάρνηθος και κυρίως του χειμάρρου Χαράδρου».
Προκηρύχθηκε μεν διεθνής διαγωνισμός, αλλά κανείς από τους υποψηφίους δεν διέθετε το απαιτούμενο χρηματικό ποσό για την κατασκευή του έργου, καθώς το Ελληνικό Δημόσιο δεν μπορούσε, λόγω άθλιας οικονομικής θέσης, να συμμετάσχει. Την ίδια περίοδο, τον Δεκέμβριο του 1924, είχε συνάψει δάνειο 12,7 εκατομμυρίων χρυσών λιρών Αγγλίας με τράπεζες του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης για την αντιμετώπιση των βιοποριστικών αναγκών των προσφύγων.
Ούλεν
Τότε, ο Μιχαλακόπουλος, μέσω της Τράπεζας Αθηνών, προσεγγίζει την αμερικανική Ούλεν, με την οποία συνάπτει συμφωνία 4 μήνες αργότερα, έπειτα από εξαντλητικές διαπραγματεύσεις. Η σύμβαση, η οποία τηρήθηκε στο ακέραιο ως προς τους χρόνους παράδοσης, το οικονομικό κόστος και τη λειτουργικότητα του έργου, προέβλεπε: «ότι η Ούλεν και η Τράπεζα Αθηνών θα εδάνειζον εις το κράτος 10 εκατ. δολάρια με τόκον 8% εις τιμήν έκδοσης 85% και χρόνο εξοφλήσεως 22 έτη, τα οποία θα εχρησιμοποιούντο για την κατασκευή του φράγματος και της τεχνητής λίμνης του Μαραθώνα, του υδραγωγείου μετοχετεύσεως εις Αθήνα και Πειραιά, των υδατοαποθηκών, του δικτύου διανομής και των διυλιστηρίων».
Διαφάνεια
Ως εγγύηση ασφαλείας του δανείου, το κράτος «παρεχώρει τις προσόδους του ύδατος, τα έργα και όσον ποσόν εκ των περισσευμάτων των υπεγγύων προσόδων ήτο απαραίτητον για την εξυπηρέτησιν του τοκοχρεωλυσίου». Η έναρξη έγινε 30 μέρες από την υπογραφή της σύμβασης και το κέρδος της Ούλεν για την κατασκευή ορίστηκε στο 17%, πέραν της παραχώρησης της εκμετάλλευσης για διάστημα 22 ετών. Η κυβέρνηση Μιχαλακόπουλου εκτοπίστηκε το καλοκαίρι του 1925 από τον δικτάτορα Θ. Πάγκαλο και η χώρα μπήκε εκ νέου στη δίνη της αναζήτησης πολιτεύματος (σ.σ. εξαιρουμένης της Βενιζελικής 4ετίας 1928-1932). Πρωθυπουργοί, υπουργοί, δικτάτορες και βασιλείς διαδέχονταν ο ένας τον άλλο εν ριπή οφθαλμού τις περισσότερες φορές, ωστόσο κανείς δεν αμφισβήτησε την ακεραιότητα της σύμβασης και την ποιότητα του δικτύου.
