Το σχέδιο που παρουσίασαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και ενέκρινε το Ισραήλ για τη Γάζα δεν είναι ειρηνευτικό. Είναι μια συμφωνία διαχείρισης κρίσης. Ένα «πολιτικό μπάλωμα» για να μπει προσωρινά φρένο στο μακελειό, να επιστρέψουν οι όμηροι και να αποκλιμακωθεί η πίεση στη διεθνή σκηνή.
Η εκεχειρία είναι υπό όρους, ο ισραηλινός στρατός αποχωρεί σταδιακά, και η διοίκηση περνά σε διεθνή τεχνοκρατικά χέρια — με την Ιερουσαλήμ να κρατά όμως το τελευταίο λόγο για το πότε και αν θα φύγει πραγματικά.
Αν η Χαμάς πει «ναι»
Για τη Χαμάς, η αποδοχή της πρότασης σημαίνει πολιτική και στρατιωτική ήττα. Χάνει τον έλεγχο της Γάζας και παραδίδει την εξουσία σε μια «ουδέτερη» διεθνή δύναμη, πιθανώς με αραβικό πρόσημο. Το Ισραήλ κερδίζει στρατηγικά χωρίς το κόστος κατοχής, η Ουάσιγκτον βγάζει διπλωματικούς πόντους, και ο χάρτης της Μέσης Ανατολής αλλάζει χωρίς να ανοίξει καμία νέα πρεσβεία.
Αλλά η επόμενη μέρα δεν θα είναι εύκολη: το κενό εξουσίας θα επιχειρήσουν να καλύψουν ριζοσπαστικά δίκτυα, τζιχαντιστές και Ιρανοί proxies. Όπως το 2006 γεννήθηκε η Χαμάς από ένα ανάλογο κενό, έτσι και τώρα η «αποδιάρθρωση» μπορεί να γεννήσει κάτι χειρότερο. Η διεθνής διοίκηση θα χρειαστεί χρόνο, λεφτά, προστασία και πολιτική κάλυψη για να μη μετατραπεί η Γάζα σε de facto failed state.
Αν η Χαμάς αρνηθεί
Αν απορρίψει το σχέδιο, η σύγκρουση θα φτάσει σε νέα επίπεδα καταστροφής. Το Ισραήλ θα επιχειρήσει, με ανοιχτή αμερικανική στήριξη, να εξαλείψει στρατιωτικά τη Χαμάς. Αυτό σημαίνει επιπλέον θύματα, εκτεταμένους βομβαρδισμούς, καταστροφή υποδομών και μαζικούς εκτοπισμούς. Η Χαμάς, στη λογική της «αντίστασης», ίσως προτιμήσει να ηρωοποιηθεί παρά να ταπεινωθεί. Όμως στρατιωτικά είναι ήδη στριμωγμένη – και το τίμημα μπορεί να αποβεί μοιραίο.
Η φωτιά δεν θα μείνει στη Γάζα. Θα εξαπλωθεί προς τη Δυτική Όχθη, όπου η κατάσταση ήδη «βράζει» κάτω από την επιφάνεια. Η Χεβρώνα, η Ναμπλούς, η Ιεριχώ είναι έτοιμες να εκραγούν με μια σπίθα. Κι εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη σιωπή της πρότασης Τραμπ: καμία αναφορά στη Δυτική Όχθη. Όχι από αμέλεια, αλλά από σκοπιμότητα.
Η στρατηγική σιωπή για τη Δυτική Όχθη
Η απουσία της Δυτικής Όχθης από το σχέδιο δεν είναι παράλειψη. Είναι επιλογή. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θέλουν να «κλείσουν» το κεφάλαιο της Γάζας χωρίς να ανοίξουν το πραγματικό πρόβλημα: τον πυρήνα της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης. Το αποτέλεσμα είναι διπλή παγίωση: Γάζα υπό διεθνή επιτήρηση, Δυτική Όχθη υπό μόνιμη κατοχή και εποικισμό.
Η προοπτική δύο κρατών θολώνει, η λύση ενός ενιαίου παλαιστινιακού κράτους διαλύεται, και οι Παλαιστίνιοι μένουν χωρίς ενιαία πολιτική εκπροσώπηση. Η PLO έχει χάσει το ρόλο της, ο Μαχμούντ Αμπάς έχει χάσει κάθε ίχνος νομιμοποίησης, και ο λαός μένει ακέφαλος, παγιδευμένος ανάμεσα στην καταστολή και το κενό.
Το Ισραήλ σε εσωτερική θύελλα
Η πρόταση Τραμπ προκαλεί έντονες αντιδράσεις και εντός Ισραήλ. Οι ακροδεξιοί εταίροι του Νετανιάχου φλερτάρουν με ρήξη, απειλώντας ακόμα και αποχώρηση αν «χαλαρώσουν» τα θέματα ασφάλειας και εποικισμών. Από την άλλη, η αντιπολίτευση δείχνει για πρώτη φορά σημάδια συναίνεσης – πρόθυμη να δώσει κάλυψη για την απελευθέρωση ομήρων και τον τερματισμό των συγκρούσεων.
Ο ίδιος ο Νετανιάχου, με την πολιτική του επιβίωση να κρέμεται από μια κλωστή, ίσως επιχειρήσει ανασχηματισμό αντί για εκλογές. Δεν είναι η πρώτη φορά που «σώζεται» τελευταία στιγμή – και γνωρίζει καλά πώς να μετατρέπει την κρίση σε ευκαιρία, ειδικά αν βλέπει φως στο τούνελ με την υπογραφή Τραμπ από δίπλα.
Η Μέση Ανατολή παρακολουθεί (και περιμένει)
Κανένα σχέδιο για τη Γάζα δεν εξελίσσεται σε κενό:
-
Κατάρ: παραμένει ο κρίσιμος μεσολαβητής, με ανοιχτούς διαύλους και προς τη Χαμάς και προς τις ΗΠΑ. Η «συγγνώμη» Νετανιάχου για τους βομβαρδισμούς στη Ντόχα κρύβει αδιευκρίνιστα ανταλλάγματα.
-
Αίγυπτος: θέλει ησυχία στα σύνορά της και φοβάται μαζικές ροές προς το Σινά.
-
ΗΑΕ & Σαουδική Αραβία: θέλουν λύση αλλά όχι με κόστος νομιμοποίησης κατοχής. Το Ριάντ εμμένει στη λύση δύο κρατών ως προϋπόθεση ομαλοποίησης.
-
Τουρκία: καταγγέλλει Ισραήλ, υπερασπίζεται Παλαιστίνιους, αλλά θέλει ρόλο και στα παζάρια.
-
Ιράν: ετοιμάζεται για απώλεια Χαμάς με αντάλλαγμα ενίσχυση της Χεζμπολά και άλλων θυλάκων.
-
Ιορδανία: φοβάται για τους πρόσφυγες και θέλει συνολική λύση — αλλά έχει ελάχιστη επιρροή.
Η μεγάλη εικόνα
Η πρόταση ΗΠΑ–Ισραήλ είναι μια διπλωματική ανάσα, αλλά όχι ειρήνη. Αν η Χαμάς την αποδεχθεί, τελειώνει. Αν την απορρίψει, καταστρέφεται. Στο ενδιάμεσο, η Παλαιστινιακή πολιτική ηγεσία έχει καταρρεύσει, και το παλαιστινιακό ζήτημα παραμένει ανοικτό και άλυτο.
Όσο η Δυτική Όχθη μένει εκτός τραπεζιού, όσο η PLO παραμένει φάντασμα, όσο η Γάζα αιμορραγεί, καμία πρόταση δεν μπορεί να προσφέρει πραγματική ειρήνη.
Η ερώτηση δεν είναι αν το σχέδιο Τραμπ μπορεί να πετύχει.
Η ερώτηση είναι: τι θα μείνει όρθιο όταν – κι αν – εφαρμοστεί;
