Δημοσιεύτηκε στην ψηφιακή εφημερίδα ipaper
Συνέντευξη του Θανάση Καραλή, καθηγητή του Πανεπιστημίου Πατρών
Εδώ και αρκετό καιρό το θέμα της επιμήκυνσης και της εγκατάλειψης των σπουδών στο ελληνικό πανεπιστήμιο είναι και πάλι στην επικαιρότητα λόγω των προβλέψεων του νόμου Κεραμέως για διαγραφές των φοιτητών που έχουν υπερβεί την προβλεπόμενη διάρκεια φοίτησης. Στο Πανεπιστήμιο Πατρών εκπονήθηκε η πιο πρόσφατη έρευνα για το ζήτημα αυτό από ερευνητική ομάδα στην οποία συμμετείχαν ο Θανάσης Καραλής, καθηγητής Διά Βίου Μάθησης και Εκπαίδευσης Ενηλίκων, ο ομότιμος καθηγητής Δημήτρης Βεργίδης και ο Δρ. Δημήτρης Σακκούλης. Με αφορμή αυτή την έρευνα συζητάμε με τον επιστημονικό υπεύθυνο κ. Θανάση Καραλή.
Για ποιο λόγο έγινε η συγκεκριμένη μελέτη και ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της;
Η μελέτη εκπονήθηκε στο πλαίσιο της λειτουργίας της Μονάδας Στρατηγικού Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Πατρών, προκειμένου το ίδρυμα να είναι σε θέση να λάβει τα απαραίτητα μέτρα ώστε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο ποσοστό φοιτητών να ολοκληρώνουν τις σπουδές τους, ξεπερνώντας τα εμπόδια που πολλές φορές παρουσιάζονται. Δύο είναι τα πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της μελέτης, το πρώτο είναι το πολύ μεγάλο μέγεθος του δείγματος (837 άτομα) και το δεύτερο ότι οι συμμετέχοντες στην έρευνα δεν επέλεξαν τις αιτίες της εγκατάλειψης σπουδών από έναν κατάλογο που τους δόθηκε, αντίθετα ανέφεραν τους λόγους για τους οποίους δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και στη συνέχεια οι απαντήσεις κωδικοποιήθηκαν και αναλύθηκαν προκειμένου να προσδιοριστούν οι αιτίες επιμήκυνσης και εγκατάλειψης των σπουδών.
Ποιοι είναι λοιπόν οι λόγοι εγκατάλειψης των σπουδών;
Αυτό που προκύπτει από τη μελέτη, αλλά και από η διεθνή βιβλιογραφία, είναι πως σπάνια υπάρχει ένας και μόνον λόγος, συνήθως περισσότεροι από έναν λόγοι συνεργούν προς αυτή την κατεύθυνση. Οι οικονομικοί λόγοι (που αναφέρονται από ποσοστό 12,3% των συμμετεχόντων) όπως και η εργασία (20,5%), που συνήθως παρουσιάζονται στον δημόσιο διάλογο, είναι σημαντικοί αλλά δεν είναι ούτε οι μόνοι ούτε καν οι βασικοί. Οι προσωπικοί λόγοι είναι σημαντικότεροι (30%) και εδώ εντάσσονται τα προβλήματα υγείας, οι ψυχολογικοί λόγοι και τα οικογενειακά προβλήματα. Τέλος, περίπου από τους μισούς συμμετέχοντες αναφέρονται ακαδημαϊκοί λόγοι, όπως οι απαιτήσεις και οι δυσκολίες των μαθημάτων, η έλλειψη ενδιαφέροντος για τις σπουδές, όπως επίσης και το διδακτικό προσωπικό.
Πέρα από τους λόγους, υπάρχει κάτι πολύ σημαντικό που θεωρείτε ότι προέκυψε από τη μελέτη;
Σίγουρα το σημαντικότερο στοιχείο, είναι η ηλικιακή κατανομή των συμμετεχόντων. Παρά το γεγονός ότι το ερωτηματολόγιο εστάλη σε όλους τους φοιτητές που είναι πέραν της κανονικής διάρκειας φοίτησης, ποσοστό 90,8% είναι κάτω των τριάντα ετών και μάλιστα οι μισοί περίπου είναι 23 και 24 ετών. Πρόκειται δηλαδή για φοιτητές σχετικά κοντά στην ηλικία ολοκλήρωσης των σπουδών και μάλιστα ποσοστό 85% μας ανέφερε ότι προσπαθεί να τελειώσει τις σπουδές του.
Στον τίτλο της μελέτης αναφέρεστε σε «αιώνιους μύθους» και σε «λιμνάζοντα προβλήματα», μπορείτε να μας εξηγήσετε γιατί;
Όντως η ερευνητική μας ομάδα χρησιμοποιεί αυτούς τους όρους εν είδει λογοπαίγνιου, μιας και συχνά αναφέρονται στον δημόσιο διάλογο. Αυτό το κάνουμε γιατί με βάση τα δεδομένα της μελέτης, μπορούμε βάσιμα να υποστηρίξουμε πως αρκετά από τα επιχειρήματα στον δημόσιο διάλογο, μάλλον αποτελούν προσωπικές απόψεις και οπτικές και όχι αποτελέσματα συστηματικής μελέτης του φαινομένου. Για παράδειγμα, το ζήτημα αυτό, δηλαδή η μη ολοκλήρωση των σπουδών, δεν αφορά μόνον το ελληνικό πανεπιστήμιο, αντίθετα παρατηρείται σχεδόν σε όλα τα συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ένας άλλος πολύ διαδεδομένος μύθος είναι πως η εγκατάλειψη των σπουδών οφείλεται στο χαμηλό επίπεδο των φοιτητών, όμως εγκατάλειψη έχουμε και σε τμήματα με πολύ υψηλή βάση εισαγωγής. Ένα από τα προβλήματα που χαρακτηρίζουμε «λιμνάζοντα» είναι η εξαιρετικά προβληματική αναλογία φοιτητών και διδακτικού προσωπικού, η χειρότερη σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένας παράγοντας που σίγουρα οδηγεί σε δυσλειτουργίες της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Κατά την άποψή σας μπορούμε να κάνουμε κάτι για αυτό το ζήτημα, που σίγουρα αφορά όχι μόνον τα πανεπιστήμια, αλλά και τους φοιτητές όπως και τις οικογένειες τους;
Θα έλεγα και μπορούμε αλλά και πρέπει να κάνουμε όσο το δυνατόν περισσότερα ώστε όσο το δυνατόν λιγότεροι φοιτητές να είναι στο φάσμα εγκατάλειψης των σπουδών. Στη μελέτη μας που είναι διαθέσιμη στο διαδίκτυο (https://ctl.upatras.gr/repository/node/36) υπάρχουν προτάσεις προς αυτή την κατεύθυνση, όπως η δημιουργία μόνιμου Παρατηρητηρίου Φοίτησης και στα ιδρύματα και σε εθνικό επίπεδο, η αναβάθμιση της διδασκαλίας μέσω και των Κέντρων Υποστήριξης Διδασκαλίας και Μάθησης που ήδη λειτουργούν στα πανεπιστήμια και η ενίσχυση του οικοσυστήματος των υποστηρικτικών υπηρεσιών προς τους φοιτητές.
Ένας πολύ διαδεδομένος μύθος είναι πως η εγκατάλειψη των σπουδών οφείλεται στο χαμηλό επίπεδο των φοιτητών, όμως εγκατάλειψη έχουμε και σε τμήματα με πολύ υψηλή βάση εισαγωγής.
